مرتضى راوندى
77
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
از مردان دلير اين كشور ابو مسلم منقرض و به عباسيان منتقل شد ، و از اين زمان حكومت سياسى نيز در حقيقت بهدست عنصر ايرانى افتاد . خلفاى عباسى ، كه با كمك ايرانيان به فرمانروائى نائل شده و مركز خلافت را از شام به بين النهرين ، يعنى نزديك پايتخت دولت شاهنشاهى ساسانى ، انتقال داده بودند ، در حكومت ، به ايرانيان متكى بودند ، و به همين سبب مقام وزيرى و مناصب كشورى و لشكرى را بيشتر به ايشان سپردند ، و آداب و رسوم ايرانى قدر و منزلت بسيار يافت . در اين زمان كار رواج مراسم و آداب ملى ايران بهجائى رسيد كه خلفاى عباسى ، به تقليد شاهنشاهان ساسانى ، ايام نوروز و مهرگان را عيد مىگرفتند ، و دادگستران و اعيان و بزرگان دولت عباسى كلاه ايرانى بر سر نهاده لباس پارسى مىپوشيدند ، و موسيقى و شعر ادب ايرانى در دربار عباسيان مايهء تربيت روح تازيان بود . ولى عباسيان هم از غدر و خيانت ، و كشتن هواداران خود باكى نداشتند ، و در برابر منافع و هوسهاى پست خويش ، خدمات مردان را به چيزى نمىشمردند . چنان كه منصور ، دومين خليفهء ايشان ، مسبّب و بانى خلافت خاندان خود ، ابو مسلم خراسانى را ، به ناجوانمردى و حيله كشت ، و خدمات آن مرد دلير را با شمشير پاداش داد ، و هارون الرشيد خاندان بزرگ ايرانى برامكه را ، كه خلافت او بهوجود ايشان آراسته و مفتخر بود ، برانداخت و پسرش مأمون وزير كاردان ايرانى خويش ، فضل بن سهل را به نامردى هلاك كرد « 1 » كمكم تحمل حكومت عباسى نيز بر ايرانيان گران آمد و تزوير و دوروئى و ناجوانمردىهاى خلفا ، آتش كينهء ايشان را به حكومت بيگانه تندتر كرد ، و آرزوى آزادى و استقلال در نهاد آنان برانگيختهتر شد . پس گروهى مردانه لواى مخالفت برافراشتند و قسمتهاى بزرگى از ميهن خويش را به نيروى شمشير از بند تسلط تازيان رها كردند . « 2 » آغاز زندگى يعقوب يعقوب ليث از ايرانيان پاكنژاد سيستان بود كه برخى از مورخان قديم نسبش را به شاهنشاهان ساسانى رسانيدهاند . « 2 » پدرش ليث در يكى از روستاهاى سيستان ، به نام قرنين ، بسر مىبرد .
--> ( 1 ) . شرح كشته شدن ابو مسلم و برامكه و فضل بن سهل را ، كه جملگى به ناجوانمردى و نيرنگ كشته شدند ، در تاريخ تجارب السلف تاليف هندوشاه بن سنجر نخجوانى مىتوان ديد . ( چاپ تهران ، در سال 1313 . ) ( 2 ) . يعقوب بن الليث بن المعدل بن حاتم بن ماهان بن كيخسرو ابن اردشير بن قباد بن خسروا پرويز بن هرمزد ابن خسروان بن انوشيروان . . . - تاريخ سيستان ، چاپ مؤسسهء خاور سال 1314 ، ص 200 .